തെറ്റിദ്ധാരണ, ശാസ്ത്രം, പ്രത്യാശ

കഴിഞ്ഞ കുറച്ചു പതിറ്റാണ്ടുകളായി, കേൾക്കുമ്പോഴും പറയുമ്പോഴും ഭീതി ജനിപ്പിക്കുന്ന വാക്കുകളാണ് എച്ച് ഐ വിയും എയ്ഡ്സും. ഈ വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് പൊതുജനങ്ങൾക്കിടയിൽ അവബോധം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും തെറ്റിദ്ധാരണകളും തുറന്നു സംസാരിക്കാനുള്ള സങ്കോചവും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട് എന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം. 

ശാസ്ത്രം അനുനിമിഷം മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന വർത്തമാനകാലത്ത്, കാലങ്ങളായുള്ള തെറ്റിദ്ധാരണകൾക്കും ഭയത്തിനും സ്ഥാനമില്ല എന്ന് തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. എച്ച് ഐ വിയും എയ്ഡ്സും ആസന്നമരണത്തിൻ്റെ പര്യായങ്ങളായി കരുതിപ്പോന്നിരുന്ന അവസ്ഥയിൽ നിന്നും കൃത്യമായ ചികിത്സയിലൂടെ നിയന്ത്രിക്കാവുന്ന ഒരു ജീവിതശൈലീ രോഗമായി അത് മാറിയിരിക്കുന്നു. ശരിയായ അറിവും സഹാനുഭൂതിയും ചികിത്സയും ഉണ്ടെങ്കിൽ എച്ച് ഐ വി ബാധിതർക്കും മറ്റാരെയും പോലെ ദീർഘകാലം ആരോഗ്യത്തോടെയും സന്തോഷത്തോടെയും ജീവിക്കാൻ സാധിക്കും.

എച്ച് ഐ വിയും എയ്‌ഡ്‌സും: അടിസ്ഥാന വിവരങ്ങൾ

എന്താണ് എച്ച് ഐ വി (HIV)?

നമ്മുടെ ശരീരത്തിന് രോഗങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കരുത്ത് നൽകുന്ന കോശങ്ങളെ (പ്രത്യേകിച്ച് CD4 കോശങ്ങൾ അഥവാ T കോശങ്ങൾ) ആക്രമിക്കുന്ന ഒരു വൈറസാണ് എച്ച് ഐ വി. കൃത്യമായ ചികിത്സ ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ, കാലക്രമേണ ഇത് നമ്മുടെ പ്രതിരോധ സംവിധാനത്തെ തീരെ ദുർബലമാക്കുന്നു.

എന്താണ് എയ്‌ഡ്‌സ് (AIDS)? 

എച്ച് ഐ വി എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിലറിയപ്പെടുന്ന ഹ്യൂമൻ ഇമ്യൂണോ ഡെഫിഷ്യൻസി വൈറസ്, ശരീരത്തിൻ്റെ സമഗ്ര പ്രതിരോധ ശേഷിയെയും ബാധിക്കുമ്പോഴാണ് എയ്‌ഡ്‌സ് എന്ന അവസ്ഥയിലെത്തുന്നത്. അതായത്, എച്ച് ഐ വിയുടെ വികസിത രൂപമാണ് എയ്ഡ്സ് എന്നുപറയാം. ഒരു വ്യക്തിയുടെ ശരീരത്തിലെ CD4 കോശങ്ങളുടെ എണ്ണം 200ന് താഴെയാകുന്ന സാഹചര്യമോ അല്ലെങ്കിൽ, രോഗപ്രതിരോധശേഷി കുറഞ്ഞത് കാരണം ശരീരത്തെ മറ്റ് ഗുരുതര രോഗങ്ങൾ ബാധിക്കുന്ന അവസ്ഥയോ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, ആ വ്യക്തിക്ക് എയ്‌ഡ്‌സ് ഉണ്ടെന്ന് സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു.

എച്ച് ഐ വി ബാധിച്ച എല്ലാവർക്കും എയ്‌ഡ്‌സ് ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല എന്നത്, നമ്മൾ അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട ഒരു പ്രധാന വസ്തുതയാണ്. രോഗം നേരത്തെ തിരിച്ചറിയുകയും കൃത്യമായി മരുന്ന് കഴിക്കുകയും ചെയ്താൽ എയ്‌ഡ്‌സ് എന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്താതെ തന്നെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ ജീവിക്കാൻ സാധിക്കും.

എച്ച് ഐ വി പകരുന്നതും പകരാത്തതുമായ സാഹചര്യങ്ങൾ

എച്ച് ഐ വിയെക്കുറിച്ച് ശരിയായ ധാരണയില്ലാത്തതാണ് പലപ്പോഴും അനാവശ്യ ഭയത്തിന് കാരണമാകുന്നത്.

ഇത് പകരുന്നതും പകരാത്തതുമായ സാഹചര്യങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നു:

രോഗം പകരാൻ സാധ്യതയുള്ള വഴികൾ:

• സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത (കോണ്ടം ഉപയോഗിക്കാത്ത) ലൈംഗിക ബന്ധത്തിലൂടെ

• രോഗബാധയുള്ളവർ ഉപയോഗിച്ച സിറിഞ്ചുകളോ സൂചികളോ പങ്കുവെയ്ക്കുന്നതിലൂടെ

• ഗർഭകാലത്തോ പ്രസവസമയത്തോ മുലപ്പാലിലൂടെയോ അമ്മയിൽ നിന്ന് കുഞ്ഞിലേക്ക് (അമ്മ ചികിത്സ എടുക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ മാത്രം)

• രോഗബാധയുള്ള വ്യക്തിയുടെ രക്തം സ്വീകരിക്കുന്നതിലൂടെ (ഇപ്പോൾ രക്തം പരിശോധനകൾക്ക് വിധേയമാക്കുന്നത് കൊണ്ട് ഇത് വളരെ അപൂർവ്വമാണ്)

എച്ച് ഐ വി പകരാത്ത സാഹചര്യങ്ങൾ:

• തൊടുന്നത് കൊണ്ടോ കെട്ടിപ്പിടിക്കുന്നത് കൊണ്ടോ ചുംബിക്കുന്നത് കൊണ്ടോ

• ഭക്ഷണമോ പാത്രങ്ങളോ ടോയ്‌ലറ്റോ പങ്കുവെയ്ക്കുന്നത് കൊണ്ട്

• കൊതുക് കടിയേറ്റാൽ

• ചുമ, തുമ്മൽ, വിയർപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ

“തെറ്റിദ്ധാരണകൾ ഭീതി സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രീയ ബോധം ആ ഭീതിയെ അകറ്റിനിർത്തുന്നു.”

എന്തുകൊണ്ടാണ് എച്ച് ഐ വി പലപ്പോഴും  ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാതെ പോകുന്നത്?

എച്ച് ഐ വിയെക്കുറിച്ച് ആളുകളിൽ ആശങ്കയുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കാര്യം അതിന്റെ പ്രാരംഭ ഘട്ടത്തിൽ കാര്യമായ ലക്ഷണങ്ങൾ പുറത്തുകാണിക്കില്ല എന്നതാണ്.

തുടക്കത്തിലുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ (രോഗബാധയേറ്റ് 2 മുതൽ 6 ആഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ):

• പനി

• തൊണ്ടവേദന

• ശരീരത്തിൽ ചുവന്ന പാടുകൾ (Rashes)

• അമിതമായ തളർച്ച

• കഴലവീക്കം (ലിംഫ് നോഡുകളിലെ വീക്കം)

ഈ പ്രാരംഭ ലക്ഷണങ്ങൾ, സാധാരണ പനിയോ മറ്റ് വൈറൽ രോഗങ്ങളോ ആയി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെടാൻ സാധ്യതയുള്ളതുകൊണ്ട് പലരും ഇത് കാര്യമാക്കാറില്ല.

ഈ ഘട്ടത്തിന് ശേഷം, വർഷങ്ങളോളം ലക്ഷണങ്ങളൊന്നും കാണിക്കാതെ തന്നെ വൈറസ് ശരീരത്തിൽ തുടരുകയും പ്രതിരോധശേഷിയെ ക്രമേണ ബാധിക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം.

അതുകൊണ്ട് തന്നെ ലക്ഷണങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്തുകൊണ്ട് മാത്രം രോഗം സ്ഥിരീകരിക്കാനാകില്ല. കൃത്യമായ പരിശോധന നടത്തുക എന്നത് മാത്രമാണ് ഏകമാർഗ്ഗം.

രോഗനിർണ്ണയം: അവബോധം സുപ്രധാനം

എച്ച് ഐ വി പരിശോധന പേടിക്കേണ്ട ഒരു കാര്യമേയല്ല. വാസ്തവത്തിൽ, നമ്മുടെയും നമുക്ക് ചുറ്റുമുള്ളവരുടെയും സുരക്ഷയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള മുൻകരുതലാണത്.

ആരൊക്കെയാണ് പരിശോധന നടത്തേണ്ടത്?

• ലൈംഗികബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർ

• ഒന്നിലധികം പങ്കാളികളുമായി ലൈംഗികബന്ധം പുലർത്തുന്നവർ

• ഗർഭധാരണത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുന്നവർ

• മറ്റ് ലൈംഗികരോഗങ്ങൾ (STIs) ഉള്ളവർ

സ്വന്തം ആരോഗ്യസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ച് കൃത്യമായ ധാരണ വേണമെന്നാഗ്രഹിക്കുന്ന ആർക്കും ഈ പരിശോധന നടത്താം.

എച്ച് ഐ വി പരിശോധിക്കുന്നത് എങ്ങനെ?

രക്തപരിശോധനയിലൂടെ വളരെ വേഗത്തിൽ ഫലം അറിയാൻ സാധിക്കും:

• റാപ്പിഡ് ആന്റിബോഡി ടെസ്റ്റുകൾ: മിനിറ്റുകൾക്കുള്ളിൽ ഫലം നൽകുന്നു

• ആന്റിജൻ/ആന്റിബോഡി ടെസ്റ്റുകൾ: കൂടുതൽ കൃത്യതയാർന്ന രക്തപരിശോധനകൾ

• സ്ഥിരീകരണ പരിശോധനകൾ: ലാബുകളിൽ നടത്തുന്ന വിശദമായ ടെസ്റ്റുകൾ

ഇന്നത്തെ കാലത്ത് എച്ച് ഐ വി പരിശോധനകൾ രഹസ്യാത്മകമാണ്. പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാകുന്നവരുടെ വിവരങ്ങൾ മറ്റാരും അറിയാതെ സൂക്ഷിക്കും. ആധുനിക ലാബുകളിൽ വളരെ വിശ്വസനീയമായ ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും. സർക്കാർ ആശുപത്രികളിലും ഐ.സി.ടി.സി (ICTC) സെന്ററുകളിലും ഈ സൗകര്യം ലഭ്യമാണ്. മാത്രമല്ല, പരിശോധന, സൗജന്യമായോ വളരെ കുറഞ്ഞ ചെലവിലോ നടത്താനുമാകും.

“രോഗം നേരത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നത് നേരത്തെയുള്ള ചികിത്സയ്ക്കും സംരക്ഷണത്തിനും വഴിയൊരുക്കുക്കും.”

ചികിത്സ: മരണഭയത്തിൽ നിന്ന് സാധാരണ ജീവിതത്തിലേക്ക്

ചികിത്സാരീതികളിൽ ഉണ്ടായ പുരോഗതിയാണ് എച്ച് ഐ വിയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മുന്നേറ്റം. 

എ ആർ ടി (ART – Antiretroviral Therapy)

ദിവസേന കഴിക്കുന്ന കുറച്ച് മരുന്നുകളാണിത്.

ഇതിലൂടെ:

• ശരീരത്തിലെ വൈറസിന്റെ എണ്ണം കുറയ്ക്കുന്നു

• രോഗപ്രതിരോധശേഷി വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു

• രോഗം എയ്‌ഡ്‌സ് എന്ന അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നതു തടയുന്നു

• മറ്റൊരാളിലേക്ക് രോഗം പകരാനുള്ള സാധ്യത അത്യപൂർവ്വമാക്കുന്നു

കൃത്യമായി എ ആർ ടി (ART) മരുന്നുകൾ കഴിക്കുകയും പരിശോധനയിൽ വൈറസിന്റെ അളവ് കണ്ടെത്താൻ കഴിയാത്ത അത്രയും കുറയുകയും  ചെയ്താൽ, അവർക്ക് ലൈംഗിക ബന്ധത്തിലൂടെ മറ്റൊരാളിലേക്ക് രോഗം പകർത്താൻ കഴിയില്ല. നമ്മുടെ കാലഘട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വൈദ്യശാസ്ത്ര മുന്നേറ്റങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. രോഗബാധിതർക്ക് ആത്മവിശ്വാസത്തോടെയും ഭയമില്ലാതെയും ജീവിക്കാൻ എ ആർ ടി കരുത്ത് നൽകുന്നു.

എച്ച് ഐ വി ബാധിതർക്കും സാധാരണ ജീവിതം സാദ്ധ്യമാണ് 

ശരിയായ ചികിത്സയും കരുതലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, എച്ച് ഐ വി ബാധിതർക്കും മറ്റാരെയും പോലെ സാധാരണ ജീവിതം നയിക്കാൻ സാധിക്കും. അവർക്ക് മറ്റുള്ളവരേപ്പോലെ തന്നെ ജോലിക്ക് പോകാനും വിവാഹം കഴിച്ച് ജീവിക്കാനും ആരോഗ്യമുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് ജന്മം നൽകാനുമാകും. യാത്രകൾ ചെയ്യുന്നതിനും ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാകില്ല. സാധാരണക്കാരെപ്പോലെ വാർദ്ധക്യം വരെ ആരോഗ്യത്തോടെ കാലം കഴിച്ചുകൂട്ടാം.

ഈ ഭൂമിയിലെ എല്ലാ മനുഷ്യരെയും പോലെ തന്നെ നല്ല ജീവിതം നയിക്കാൻ  എച്ച് ഐ വി ബാധിതർക്കും അവകാശമുണ്ട്. സമൂഹത്തിന്റെ വിവേചനപരമായ പെരുമാറ്റമാണ് വൈറസിനേക്കാൾ ഉപരിയായി പലപ്പോഴും രോഗബാധിതരെ തളർത്തുന്നത്. 

എയ്ഡ്സിനേക്കാൾ മാരകം കളങ്കമെന്ന മാറാവ്യാധി

വൈദ്യശാസ്ത്രം ഇത്രയേറെ പുരോഗമിച്ചിട്ടും എച്ച് ഐ വിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവേചനങ്ങളും മുൻവിധികളും ഇന്നും സമൂഹത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതാണ് ഏറെ സങ്കടകരം. പലപ്പോഴും ഇത് രോഗത്തേക്കാൾ ഗുരുതരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു:

• മറ്റുള്ളവർ എന്ത് വിചാരിക്കും എന്ന പേടി കാരണം പലരും പരിശോധനയ്ക്ക് മുതിരുന്നില്ല. ഇത് ചികിൽസ വൈകാൻ കാരണമാകുന്നു

• ചികിത്സ തേടാനും മരുന്നുകൾ വാങ്ങാനും സങ്കോചം തോന്നുന്നു

• കുറ്റപ്പെടുത്തലുകൾ വലിയ രീതിയിലുള്ള മാനസിക സമ്മർദ്ദത്തിന് കാരണമാകുന്നു

• സമൂഹത്തിൽ നിന്നും കുടുംബത്തിൽ നിന്നും മാറ്റിനിർത്തപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയുണ്ടാകുന്നു.

തെറ്റായ ധാരണകളും ഈ രോഗത്തെ വ്യക്തിപരമായ സ്വഭാവദൂഷ്യമായി കണക്കാക്കുന്നതും ഈ വിഷയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തുറന്ന ചർച്ചകളുടെ അപര്യാപ്തതയും വിവേചനം വളരാനുള്ള കാരണങ്ങളാണ്.

എച്ച് ഐ വി, ആരോഗ്യപ്രശ്നം മാത്രമാണെന്നും അതൊരിക്കലും ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവദൂഷ്യമല്ലെന്നുമാണ് നമ്മളോരോരുത്തരും തിരിച്ചറിയേണ്ട പ്രധാന വസ്തുത.

മാനസിക- വൈകാരിക ആരോഗ്യം: കാണാപ്പുറത്തെ പോരാട്ടം

ശാരീരികമായ വെല്ലുവിളികൾ മാത്രമല്ല എച്ച് ഐ വി ബാധിതർക്ക് നേരിടേണ്ടി വരുന്നത്. പലപ്പോഴും പുറംലോകം കാണാത്ത വലിയ മാനസിക സംഘർഷത്തിന് അവർ വിധേയരാകുന്നുണ്ട്:

• ആശങ്കയും ഭയവും: ഭാവിയെക്കുറിച്ചും ആരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ചുമുള്ള ഉത്കണ്ഠ

• വിഷാദം: ഒറ്റപ്പെട്ടുപോകുമോ എന്ന ചിന്തയുണ്ടാക്കുന്ന മാനസിക വിഷമം

• രോഗവിവരം വെളിപ്പെടുത്താനുള്ള പേടി: മറ്റുള്ളവർ അറിഞ്ഞാൽ എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കും എന്ന ഭയം

• ഉൾവലിയൽ: സമൂഹത്തിൽ നിന്നും സുഹൃത്തുക്കളിൽ നിന്നും മാറിനിൽക്കാനുള്ള പ്രവണത

ഇവിടെയാണ് പിന്തുണാസംവിധാനത്തിന്റെ (Support System) പ്രസക്തി:

• കൗൺസിലിംഗ്

• കൂട്ടായ്മകൾ

• രോഗികളോട് സ്നേഹത്തോടെ പെരുമാറുന്ന ആരോഗ്യപ്രവർത്തകർ.

• വീടിനുള്ളിൽ ലഭിക്കുന്ന സ്നേഹവും അംഗീകാരവും

ഇതെല്ലാമാണ് മരുന്നിനേക്കാൾ മികവോടെ രോഗബാധിർക്ക്  മാനസിക ബലം നൽകുക.

അവബോധമാണ് കരുത്ത്

ഇന്ന് വളരെ സുഗമമായിത്തന്നെ എച്ച് ഐ വിയെ പ്രതിരോധിക്കാനാകും. അതിനായി താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കാം:

• ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോൾ കോണ്ടം ഉപയോഗിക്കുന്നത് ശീലമാക്കുക

•  ലൈംഗിക രോഗങ്ങൾ ഉണ്ടോ എന്ന് കൃത്യസമയത്ത് പരിശോധിക്കുക

• രോഗബാധയുണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളിലുള്ളവർക്ക്, രോഗം വരാതിരിക്കാൻ മുൻകൂട്ടി കഴിക്കാവുന്ന മരുന്നുകൾ (Pre-Exposure Prophylaxis) ഇന്ന് ലഭ്യമാണ്

• അണുവിമുക്തമായ സൂചികളും സിറിഞ്ചുകളും മാത്രം ഉപയോഗിക്കുക

• എ ആർ ടി (ART) മരുന്നുകൾ കൃത്യമായി കഴിക്കുക 

എച്ച് ഐ വിയും ഗർഭധാരണവും

എച്ച് ഐ വി ബാധിതരായ സ്ത്രീകൾക്ക് അമ്മയാകാൻ കഴിയില്ല എന്നത് തെറ്റിദ്ധാരണ മാത്രമാണ്.

• എച്ച് ഐ വി ബാധിതരായ അമ്മമാർക്കും വൈറസ് ബാധയില്ലാത്ത (HIV-negative) ആരോഗ്യമുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് ജന്മം നൽകാൻ സാധിക്കും.

• കൃത്യമായ ചികിത്സയിലൂടെ അമ്മയിൽ നിന്ന് കുഞ്ഞിലേക്ക് രോഗം പകരാനുള്ള സാധ്യത ഒരു ശതമാനത്തിലും താഴെയായി കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും.

• ഗർഭകാലത്തെ എ ആർ ടി (ART) ചികിത്സ അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ജീവിതം സുരക്ഷിതമാക്കാനാകും.

പുതിയ മാറ്റത്തിനായി 

എച്ച് ഐ വിയെ ഭയത്തോടെ മാത്രം കണ്ടിരുന്ന ആ പഴയ കാലം അവസാനിച്ചു. ശാസ്ത്രപുരോഗതിയുടെ പുതിയൊരു കാലത്താണ് നമ്മളിന്ന് ജീവിക്കുന്നത്.

• ശാസ്ത്രം: കൃത്യമായ ചികിത്സയും മരുന്നുകളും ഇന്ന് ലഭ്യമാണ്

• അവബോധം: രോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ശരിയായ അറിവ് നമുക്കുണ്ട്

• സഹാനുഭൂതി: രോഗികളെ മാറ്റിനിർത്താതെ സ്നേഹത്തോടെ ചേർത്തു പിടിക്കാൻ കഴിയണം

• ഉത്തരവാദിത്തം: സ്വയം സുരക്ഷിതരായിരിക്കാനും മറ്റുള്ളവരെ സംരക്ഷിക്കാനുമുള്ള കടമ

• പ്രത്യാശ: മരണത്തെയല്ല, കരുത്തുള്ളൊരു ജീവിതത്തെയാണ് മുന്നിൽ കാണേണ്ടത്

ഈ അറിവുകൾ എല്ലായിടങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എങ്കിൽ മാത്രമേ  സമ്പൂർണ്ണമായ മാറ്റം കൊണ്ടുവരാൻ നമുക്കു സാധിക്കൂ.

നെല്ലിക്ക.ലൈഫ് നിരീക്ഷണം

വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിനപ്പുറം മനുഷ്യത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വലിയൊരു പാഠം എച്ച് ഐ വി നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

ഭയത്തിന് പകരം അറിവിനെ സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ, വിവേചനത്തിന് പകരം സഹാനുഭൂതിയെ നെഞ്ചേറ്റുമ്പോൾ, മൗനത്തിന് പകരം തുറന്ന സംഭാഷണങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ഒരു വ്യക്തിക്ക് മാത്രമല്ല, ഈ സമൂഹത്തിന് തന്നെ രോഗമുക്തി സാദ്ധ്യമാകുന്ന ഒരു ലോകം നമ്മൾ കെട്ടിപ്പടുക്കുകയാണ്.

വിവേചനപരമായ മനോഭാവം അവസാനിക്കേണ്ട കാലം അതിക്രമിച്ചുകഴിഞ്ഞു.

അവബോധം ജീവൻ രക്ഷിക്കും. ശാസ്ത്രം, മുന്നേറാനുള്ള പ്രചോദനം നൽകും.