ഉണർന്നെണീക്കുന്ന സമയം ജീവിതത്തെ എങ്ങനെയെല്ലാം സ്വാധീനിക്കും?

കാലത്ത് അഞ്ചുമണിക്ക് ഉണർന്നെണീക്കുന്നത് ശാരീരികമായും മാനസികമായും നിരവധി ഗുണങ്ങൾ നൽകുമെന്ന് പലരും പറയാറുണ്ട്.  പുലർകാലത്തുണരുന്നതിൻ്റെ പ്രയോജനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഈയടുത്തായി സാമൂഹ്യമാദ്ധ്യമങ്ങളും പുകഴ്ത്തിപ്പറയുന്നുണ്ട്. 

പ്രഭാത സവാരികളും സൂര്യോദയത്തിന്റെ മനോഹര ചിത്രങ്ങളും ഉന്മേഷം കൂട്ടാനുള്ള വിദ്യകളുമെല്ലാം സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ സുലഭം. 

നേരത്തെ ഉണരുന്നത് ശരിക്കും നമ്മുടെ ജീവിതത്തെ മാറ്റിമറിക്കുമോ? അതോ പതിവു സോഷ്യൽമീഡിയ ട്രെൻഡു പോലെ വെറുമൊരു താൽക്കാലിക തരംഗം മാത്രമാണോ ഇതും?

ശാസ്ത്രീയമായി ഇതിലെന്തെങ്കിലും വാസ്തവമുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യം ഇവിടെ ഏറെ പ്രസക്തമാണ്.

കേവല പ്രചാരണങ്ങളെയും ശാസ്ത്രീയ സത്യങ്ങളെയും വേർതിരിച്ചുതന്നെയാണ് നെല്ലിക്ക.ലൈഫ്  വീക്ഷിക്കുന്നത്. നേരത്തെ ഉണരുന്നത്, ജോലിയിലെ മികവിനെയും മൊത്തത്തിലുള്ള ആരോഗ്യത്തെയും  എങ്ങനെയെല്ലാം സ്വാധീനിക്കുമെന്ന് നമുക്ക് പരിശോധിക്കാം.

5 മണിക്ക് ഇത്ര പ്രാധാന്യം ലഭിക്കാനുള്ള കാരണം

പ്രമുഖ കമ്പനി മേധാവികളും കായികതാരങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ, പ്രശസ്തരായ പലരും പുലർച്ചെ തന്നെ ഉണരുന്നത് ശീലമാക്കിയവരാണ്. അതിനവർ  പ്രധാനമായും പറയുന്ന കാരണങ്ങൾ:

• മറ്റുള്ളവരുടെ ഇടപെടലോ ഫോൺ കോളുകളോ ഇല്ലാത്ത ശാന്തത നിറഞ്ഞ സമയം ലഭിക്കുന്നു

• സ്വസ്ഥമായ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ സാധിക്കുന്നു

• വ്യായാമം ചെയ്യാനും ധ്യാനിക്കാനും (Meditation) അനുയോജ്യമായ സമയം 

• ആ ഒരു ദിവസത്തെ എല്ലാക്കാര്യങ്ങളും കൃത്യമായി പ്ലാൻ ചെയ്യാനും നടപ്പിലാക്കാനും ഇത് സഹായിക്കുന്നു

മനഃശാസ്ത്രപരമായി നോക്കിയാൽ, പുലർച്ചെ ഉണരുന്നത്  മാനസികോർജം നൽകുന്നു എന്നത് സത്യം തന്നെയാണ്.  ലോകം ഉണരുന്നതിന് മുൻപേ നമ്മൾ ഉണർന്നു എന്ന ആ തോന്നൽ തന്നെ ആത്മവിശ്വാസവും അച്ചടക്കവും വർദ്ധിപ്പിക്കും.

പക്ഷേ, വെറും ആവേശം കൊണ്ട് മാത്രം ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടില്ല എന്നതാണ് വാസ്തവം.

സിർകേഡിയൻ റിഥം എന്ന ജൈവതാളം

ശരീരത്തിൽ പ്രകൃതി തന്നെ സജ്ജമാക്കിയിരിക്കുന്ന താളമാണിത്.

ആന്തരിക തലത്തിലെ 24 മണിക്കൂർ ഘടികാരത്തിന് അനുസരിച്ചാണ് നമ്മുടെ ശരീരം പ്രവർത്തിക്കുന്നത് . ഇതിനെയാണ് ‘സിർകേഡിയൻ റിഥം’ (Circadian Rhythm)  എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. 

ഇത് നിയന്ത്രിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ:

• ഉറക്കവും ഉണർവ്വും

• ഹോർമോണുകളുടെ പ്രവർത്തനം

• ശരീരതാപം

• ദഹനം

• ഊർജ്ജനില

സാധാരണയായി രാവിലെയാകുമ്പോൾ നമ്മുടെ ശരീരത്തിൽ കോർട്ടിസോൾ (Cortisol) എന്ന ഹോർമോണിന്റെ അളവ് കൂടുന്നു. ഇത് നമ്മെ ഉണർത്താനും ജാഗരൂകരാക്കാനും സഹായിക്കുന്നു. രാത്രിയാകുമ്പോൾ മെലറ്റോണിൻ (Melatonin) എന്ന ഹോർമോൺ കൂടുകയും അത് നമ്മെ ഉറക്കത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

പക്ഷെ, എല്ലാവരുടെയും ശരീരഘടികാരം ഒരേപോലെയല്ല പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്നതാണ് ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട ഒരു വസ്തുത.

പുലർകാലത്തുണരുന്നവരും വൈകി ഉണരുന്നവരും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ

നമ്മളിൽ ചിലർ അതികാലത്തുതന്നെ എഴുന്നേറ്റ് ഊർജ്ജസ്വലതയോടെ പ്രവർത്തിക്കാൻ(Morning Larks) താൽപ്പര്യമുള്ളവരായിരിക്കും. മറ്റു ചിലരാകട്ടെ, രാത്രി വൈകി ഉറങ്ങി കാലത്ത് വൈകി എഴുന്നേൽക്കാൻ  (Night Owls) ഇഷ്ടമുള്ളവരാകും. 

ഓരോരുത്തരുടെയും ശരീരപ്രകൃതി വ്യത്യസ്തമായതുകൊണ്ടാണ് ഇതെന്നാണ് ശാസ്ത്രം നൽകുന്ന വിശദീകരണം. ഉറങ്ങുന്നതും ഉണരുന്നതും അടിസ്ഥാനമാക്കി നമ്മുടെ സ്വഭാവത്തെ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്:

മോണിംഗ് ലാർക്ക് (Morning Larks): പുലർച്ചെ നേരത്തെ ഉണരാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവർ. പ്രഭാതത്തിലാണ് ഇവർക്ക് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉന്മേഷം തോന്നുക.

നൈറ്റ് ഔൾ (Night Owls): രാത്രി വൈകിയും ഉണർന്നിരിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവർ. ഇവർക്ക് രാവിലെ എഴുന്നേൽക്കാൻ പ്രയാസമായിരിക്കും, എന്നാൽ വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ഉന്മേഷം തോന്നും.

ഇന്റർമീഡിയറ്റ് (Intermediate): ഇതിനിടയിൽ വരുന്നവർ.

സ്വതവേ രാത്രി വൈകിമാത്രം ഉറങ്ങാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരാൾ, മതിയായ ഉറക്കം ലഭിക്കാതെ നിർബന്ധപൂർവ്വം പിറ്റേന്ന് കാലത്ത്  5 മണിക്ക് എഴുന്നേറ്റാൽ അത് ഗുണത്തേക്കാളേറെ ദോഷം ചെയ്യും:

• ശരീരത്തിലെ സ്ട്രെസ് ഹോർമോണുകൾ വർദ്ധിക്കുന്നു

• കാര്യങ്ങൾ ആലോചിച്ച് ചെയ്യാനുള്ള കഴിവ് കുറയുന്നു

• ശരീരത്തിന്റെ ഉപാപചയ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ദോഷകരമായി ബാധിക്കുന്നു

• രോഗപ്രതിരോധശേഷി കുറയുന്നു

ചുരുക്കിപ്പറഞ്ഞാൽ, അർദ്ധരാത്രി വരെ ഉണർന്നിരുന്നിട്ട് 5 മണിക്ക് എഴുന്നേൽക്കുന്നത് നല്ലതല്ല. അത് ഉറക്കവും ഊർജ്ജവും നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്ന തെറ്റായ രീതിയാണ്.

എത്ര നേരമെന്നതിനേക്കാൾ എങ്ങനെ എന്നത് പ്രധാനം

മുതിർന്നവർക്ക് സാധാരണയായി 7 മുതൽ 9 മണിക്കൂർ വരെ ഗാഢനിദ്ര ആവശ്യമാണ്. വിട്ടുമാറാത്ത ഉറക്കക്കുറവ് താഴെ പറയുന്ന ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം:

• അമിതവണ്ണം

• പ്രമേഹം

• ഹൃദ്രോഗം

• മാനസിക വിഷമം

• ഏകാഗ്രതക്കുറവ്

ഇവിടെയാണ് നമ്മൾ വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയേണ്ടത്:

ഒരാൾ രാത്രി 10 മണിക്ക് ഉറങ്ങി രാവിലെ 5 മണിക്ക് ഉണരുകയാണെങ്കിൽ, അത് ആരോഗ്യകരമാണ്.

എന്നാൽ ഒരാൾ അർദ്ധരാത്രി 12:30ന് ഉറങ്ങി രാവിലെ 5 മണിക്ക് ഉണരുകയാണെങ്കിൽ, അത് ശരീരത്തിന് ദോഷകരമാണ്.

ഏത് സമയത്ത് ഉണരുന്നു എന്നതിനേക്കാൾ, എല്ലാ ദിവസവും കൃത്യമായ സമയം ഉറങ്ങാൻ മാറ്റിവെക്കുന്നു എന്നതിനാണ് പ്രാധാന്യം നൽകേണ്ടത്.

നേരത്തെ ഉണരുന്നത് തൊഴിൽ മികവ് വർദ്ധിപ്പിക്കുമോ?

ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജോലിയിലെ മികവ് പ്രധാനമായും താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നാണ് ഗവേഷണങ്ങൾ പറയുന്നത് :

• ശരീരത്തിന് നന്നായി വിശ്രമം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ നന്നായി ജോലി ചെയ്യാനാവൂ

• നിങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ ഊർജ്ജം ഏറ്റവും കൂടുതലുള്ള സമയത്ത് പ്രധാനപ്പെട്ട ജോലികൾ ചെയ്യുക

• ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തേക്ക് ശ്രദ്ധ തിരിയുന്നത് ഒഴിവാക്കുക

• മാനസിക വ്യക്തതയോടെ കാര്യങ്ങളെ സമീപിക്കുക

നിങ്ങളുടെ ബുദ്ധിശക്തിയും ഉന്മേഷവും ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രകടമാകുന്നത് രാവിലെ 8 മണിക്കാണെങ്കിൽ, നിർബന്ധപൂർവ്വം 5 മണിക്ക് ഉണരുന്നത് കൊണ്ട് പ്രത്യേകിച്ച് ഗുണമൊന്നുമില്ല.

എന്നാൽ, ആരും ശല്യം ചെയ്യാനില്ലാത്ത രാവിലത്തെ നേരം നിങ്ങൾക്ക് വ്യായാമത്തിനോ, ഏകാഗ്രതയാവശ്യമുള്ള ജോലികൾക്കോ ചിന്തകൾക്കോ വേണ്ടി ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അത് നിങ്ങളുടെ ജീവിതശൈലിയെ തീർച്ചയായും പോസിറ്റീവ് ആക്കും.

പ്രഭാതത്തിലെ ഇളവെയിലിൻ്റെ പ്രാധാന്യം 

നേരത്തെ ഉണരുന്നത് കൊണ്ടുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ഗുണങ്ങളിലൊന്ന് പുലർച്ചെയുള്ള പ്രകൃതിദത്തമായ വെയിൽ ഏൽക്കാൻ സാധിക്കുന്നു എന്നതാണ്.

പ്രഭാതകിരണങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പ്രയോജനങ്ങൾ:

• ആന്തരിക ഘടികാരത്തെ ക്രമീകരിക്കുന്നു

• മനസ്സിന് ഉന്മേഷം നൽകുന്നു

• രാത്രിയിലെ ഉറക്കം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു

• ശരീരത്തിന് ആവശ്യമായ വിറ്റാമിൻ ഡി ലഭിക്കുന്നു

ഉണരുന്നത് 8 മണിക്കാണെങ്കിൽ പോലും, എഴുന്നേറ്റ് ആദ്യത്തെ ഒരു മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ പുറത്തിറങ്ങി അല്പനേരം വെയിൽ ഏൽക്കുന്നത് ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്തും.

“ഞാൻ 5 മണിക്ക് എഴുന്നേൽക്കണോ അതോ 8 മണിക്ക് വേണോ?” എന്ന് ചോദിക്കുന്നതിന് പകരം, 

ഉണർന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്? എങ്ങനെയാണ് സമയം വിനിയോഗിക്കുന്നത്?എന്നാണ് നമ്മൾ സ്വയം ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യം.

പ്രഭാത ശീലത്തിൽ താഴെ പറയുന്നവ ഉൾപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്:

• 10–15 മിനിറ്റ് ശാന്തമായി ശ്വസിക്കുകയോ ധ്യാനിക്കുകയോ ചെയ്യാം

• ലഘുവായ ഏതെങ്കിലും വ്യായാമം ശീലമാക്കുക

• ഉണർന്ന ഉടൻ തന്നെ ഫോൺ നോക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കുക

• ചായയോ കാപ്പിയോ കുടിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അല്പം വെള്ളം കുടിക്കുന്നത് ശരീരത്തിന് നല്ലതാണ്

• കുറച്ചു നേരം പുറത്തിറങ്ങി പ്രകൃതിദത്തമായ വെളിച്ചം ഏൽക്കുക

ഇങ്ങനെയുള്ള ലളിതമായ ശീലങ്ങൾ നമ്മുടെ നാഡീവ്യൂഹത്തെ (Nervous System) ശാന്തമാക്കാനും ആ ദിവസം മുഴുവൻ ഉന്മേഷത്തോടെ ഇരിക്കാനും സഹായിക്കുന്നു.

നേരത്തെ ഉണരുന്നത് ദോഷകരമാകുന്നതെപ്പോൾ?

എല്ലാവർക്കും പുലർച്ചെ എഴുന്നേൽക്കാൻ കഴിഞ്ഞുകൊള്ളണമെന്നില്ല. താഴെ പറയുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിർബന്ധപൂർവ്വം നേരത്തെ ഉണരുന്നത് ദോഷം ചെയ്തേക്കാം:

• രാത്രി ഷിഫ്റ്റുകളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നവരാണെങ്കിൽ

• രാത്രിയിൽ കൂടുതൽ ഉന്മേഷം തോന്നുന്ന (Night chronotype) പ്രകൃതമാണെങ്കിൽ

• ഉറങ്ങാൻ ബുദ്ധിമുട്ട് നേരിടുന്നവരാണെങ്കിൽ

• ഉറക്കക്കുറവ് മൂലം പ്രയാസപ്പെടുന്ന സാഹചര്യമാണെങ്കിൽ

• എപ്പോഴും ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിൽ

ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ, അലാം വച്ച് നേരത്തെ എഴുന്നേൽക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിനേക്കാൾ പ്രധാനം ശരിയായ ഉറക്കം ലഭിക്കുന്നതിനും മാനസിക സമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കുന്നതിനും മുൻഗണന നൽകുന്നതു തന്നെയാണ്.

ശാസ്ത്രം പറയുന്നത് 

പുലർച്ചെ 5 മണിക്ക് ഉണരുന്ന വ്യക്തികളെല്ലാം വിജയം നേടുമെന്നതിന് ശാസ്ത്രീയമായി വലിയ തെളിവുകളൊന്നുമില്ല. വിജയം എന്നത് ഒരു പ്രത്യേക മണിക്കൂറിൽ മാത്രം നേടാനാകുന്ന കാര്യമല്ല. 

എന്നാൽ, ഉറക്കം സംബന്ധിച്ച് മറ്റു ചില കാര്യങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയമായി തന്നെ തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്:

• ചിട്ടയായ ഉറക്കം: കൃത്യസമയത്ത് ഉറങ്ങുന്നതും ഉണരുന്നതും ശരീരത്തിന്റെ ഉപാപചയ പ്രവർത്തനങ്ങളെ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു

• ആവശ്യത്തിന് ഉറക്കം: കൃത്യമായ ഉറക്കം ലഭിക്കുമ്പോൾ ബുദ്ധിശക്തിയും ജോലിയിലെ മികവും വർദ്ധിക്കുന്നു

• പ്രഭാത വെളിച്ചമേൽക്കുന്നത് മാനസികാവസ്ഥ മെച്ചപ്പെടുത്താനും ഹോർമോൺ സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്താനും സഹായിക്കുന്നു

• കൃത്യമായ ഒരു ചര്യ (Routine) പിന്തുടരുന്നത് മാനസിക സമ്മർദ്ദവും ഉത്കണ്ഠയും കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കും

മികച്ച രീതി: 90 മിനിറ്റ് തത്വം (The 90 Minute Rule)

മറ്റൊരാളുടെ ദിനചര്യ കണ്ണുമടച്ച് അനുകരിക്കുന്നതിന് പകരം, നിങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാൻ ഈ വഴികൾ പരീക്ഷിച്ചുനോക്കാവുന്നതാണ്:

• ഉറക്കം നിരീക്ഷിക്കുക: നിങ്ങളുടെ സ്വാഭാവികമായ ഉറക്ക രീതി എങ്ങനെയുള്ളതാണെന്ന് ഒരാഴ്ചത്തേക്ക് ശ്രദ്ധിക്കുക

• ഉറക്കം ഉറപ്പുവരുത്തുക: ദിവസവും 7 മുതൽ 8 മണിക്കൂർ വരെ ഉറക്കം ലഭിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കുക

• സമയത്തിൽ മാറ്റം വരുത്താം: പെട്ടെന്ന് ഒരു ദിവസം 5 മണിക്ക് എഴുന്നേൽക്കാതെ, ഓരോ ദിവസവും 15–20 മിനിറ്റ് നേരത്തെ എഴുന്നേറ്റ് പതുക്കെ മാറ്റം കൊണ്ടുവരിക

• ഉണർന്നുകഴിഞ്ഞുള്ള ആദ്യത്തെ ഒരു മണിക്കൂർ ശല്യങ്ങളില്ലാത്ത, മനസ്സിന് സന്തോഷം നൽകുന്ന കാര്യങ്ങൾക്കായി മാറ്റിവെയ്ക്കുക

ഇത്തരത്തിൽ പടിപടിയായി കൊണ്ടുവരുന്ന മാറ്റങ്ങൾ, ശരീരത്തിന് വലിയ ആഘാതമുണ്ടാക്കാതെ തന്നെ ദീർഘകാലം നിലനിർത്താൻ സാധിക്കും.

നേരത്തെയായാലും അല്ലെങ്കിലും ലക്ഷ്യബോധത്തോടെ മുന്നേറാനാകണം

5 മണിക്ക് ഉണരുക എന്ന ഈ രീതി തെറ്റാണെന്നല്ല ഇതിനർത്ഥം. പക്ഷേ, അത് എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ യോജിക്കണമെന്നില്ല.

നേരത്തെ ഉണരുന്നത് സമാധാനവും ഏകാഗ്രതയും കൃത്യമായ ദിശാബോധവും നൽകുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, തീർച്ചയായും അത് തുടരുക.

എന്നാൽ, അത് നിങ്ങളെ അസ്വസ്ഥനാക്കുകയും അമിതമായ ക്ഷീണവും ഉത്കണ്ഠയും ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, മാറിച്ചിന്തിക്കാൻ സമയമായിരിക്കുന്നു എന്നർത്ഥം. 

നമ്മുടെ ശരീരം കേവലം ജോലി ചെയ്യാനുള്ള യന്ത്രമല്ല, ജീവസ്സുറ്റ ജൈവവ്യവസ്ഥയാണത്.

താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങളിലൂടെ ആരോഗ്യകരമായ  ജീവിതശൈലീ മാറ്റം കൈവരും:

• ചിട്ടയായ ശീലങ്ങൾ (Consistency): ഒരേ സമയക്രമം പാലിക്കുക

• സ്വസ്ഥമായ ഉറക്കം: ശരീരത്തിനും മനസ്സിനും ആവശ്യമായ വിശ്രമം

• സൂര്യപ്രകാശം: പ്രകൃതിദത്തമായ വെളിച്ചം ഏൽക്കുക

• നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ സന്തുലിതാവസ്ഥ: മാനസികമായ സമാധാനം നിലനിർത്തുക

• ലക്ഷ്യബോധമുള്ള പ്രഭാതങ്ങൾ: ഉണർന്നാലുടൻ എന്തുചെയ്യണം എന്നതിനെക്കുറിച്ച് കൃത്യമായ ധാരണയുണ്ടാവുക

അതിതീവ്രമായ ദിനചര്യകളേക്കാൾ, ദീർഘകാലം നിലനിർത്താൻ കഴിയുന്ന ആരോഗ്യകരമായ ശീലങ്ങളെയാണ് നെല്ലിക്ക.ലൈഫ്  പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നത്.

ഇനിമുതൽ കാലത്ത് 5 മണിക്ക് എഴുന്നേൽക്കണോ എന്നു ചിന്തിക്കുന്നതിന് പകരം, ഉണർന്നെഴുന്നേൽക്കുമ്പോൾ എന്തു തോന്നുന്നു എന്ന് ശ്രദ്ധിക്കുക. ശരീരത്തിന് ആവശ്യമായ വിശ്രമം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ടോ? മനസ്സ് ശാന്തമാണോ? മുന്നിലുള്ള ദിവസത്തെ നേരിടാൻ മനസ്സും ശരീരവും സജ്ജമാണോ എന്നു ചിന്തിക്കുക.

വാസ്തവത്തിൽ, ആ തിരിച്ചറിവാണ് ഏറ്റവും അനിവാര്യം.